۴ نکته در مورد فعالیت‌های نوآورانه و استارتاپ ها

05/18/2015

بلاگ زیر نوشته پوریا شریفیان از بلاگ استارتاپ وبیاد است که به دلیل مرتبط بودن این مطلب با استارتاپ ها، آن را در بلاگ آواتک باز نشر کرده ایم.

فعالیت‌های نوآورانه روز به روز در جامعه ما در حال افزایش است؛ و واژه‌های استارتاپ و شتاب‌دهنده در میان کلمات ما، برای خود جا باز کرده‌اند. روند میزان جست‌وجوی کلمه استارتاپ در ماشین‌های جست‌وجو نیز تایید کننده این موضوع است.جوان‌ها تمایل شدیدی به ایده‌پردازی و اجرایی کردن آن‌ها و کارهای گروهی پیدا کرده‌اند و در ازای این تمایل و پتانسیل، شتاب‌دهنده‌ها نیز پا به عرصه ظهور گذاشته‌اند. هرچند که زمان بسیار کوتاهی از آغاز به کار آن‌ها می‌گذرد و هنوز انسان‌های زیادی در جامعه با اسامی این شتاب‌دهنده‌ها و طرز عملکرد آن‌ها آشنا نیستند. البته خوشبختانه سمینار آشنایی با شتاب‌دهنده‎های استارتاپی تحت ویدیوهای آموزشی با عنوان «معرفی مراکز شتاب‌دهنده استارتاپ‌های ایرانی» ارائه شده است که می‌تواند مجرای مناسبی برای معرفی شتاب‌دهنده‌های حاضر در ایران باشد. همانطور که گفته شد چنین فعالیت‌هایی روزها و سال‌های اولیه خود را در حال سپری است و همین سبب می‌شود که مشکلات فراوانی در این فعالیت‌ها وجود داشته باشد. به ویژه در نگاه، نگرش و طرز عملکرد جوان‌هایی با ایده‌های نوآورانه و مشغول به کار در استارتاپ‌ ها.

از همین رو در این متن سعی کردیم تا ۴ نکته مفید را در زمینه فعالیت‌های استارتاپی بیان کنیم:

 

(یک) ایده همه چیز نیست

بیشتر جوانان به شدت درگیر این هستند که ایده باید بسیار ویژه باشد. خیلی از این جوانان می‌خواهند ایده‌ای را راه بیاندازند که به مغز هیچ کس راه پیدا نکرده و فکر می‌کنند برای موفق بودن چنین ایده‌ای لازم است. دوستان عزیز خیالتان را راحت کنم در کشور در حال توسعه‌ای مانند ایران، ایده خوب مثل نقل و نبات فراوان است. زیرا که در هر زمینه شغلی، فضاهای سرگرمی، فرهنگی، خبری و هر زمینه‌ای که به فکرتان می‌رسد هنوزکارهای نوین و رویکردهای جدید متناسب با پیشرفت تکنولوژی، یا صورت نگرفته است یا بسیار اندک؛ و کارهای بسیار بسیار زیادی وجود دارد که در تمام این زمینه‌ها قابل اجراست. بیشتر از یک ایده خوب، چگونگی انجام ایده مهم است. بهتر است همین لحظه به سراغ یک مثال برویم:

من هر روز مسیر خانه تا محل کارم را یا با تاکسی یا با ماشین خود (تک‌نفره) طی می‌کنم و مسلماً هر روز ماشین‌های بسیار بسیار زیاد دیگری همین مسیر را به صورت مشابه طی می‌کنند. آیا بهتر نیست هر ۴ نفر از این تعداد انسان‌ها به صورت یک گروه باشند و هر روز با ماشین یک نفر از آن‌ها آن مسیر طی شود؟ با این کار هر فرد هر ۴ روز یکبار لازم است با ماشین خودش این مسیر را طی کند. و سه روز دیگر هم نیازی به تاکسی ندارد.با این کار چقدر ترافیک کاهش می‌یابد؟ چقدر ارتباط‌های مفید ایجاد می‌گردد؟ اگر محل کارتان تغییر یافت، چقدر خوب است به سرعت ۳ نفر دیگر با مسیر جدید را پیدا کنید. حال آیا یک شبکه اجتماعی حول چنین موضوعی، ایده خوبی است؟ ممکن است خیلی‌ها بگویند خیر خیلی‌ها بگویند بله. اما این ایده در برخی کشورها اجرایی شده است و بازخورد مناسبی نیز داشته است و یک ایده موفق محسوب می‌شود. اما اگر در ایران و کشورهایی که هنوز چنین کاری صورت نگرفته، کسی دست به این کار بزند لزوماً موفق خواهد بود؟ مسلم بدانید این گونه نیست. ممکن است در آینده ۲۰ تیم به سراغ چنین ایده‌ای بیایند ولی تنها یک تیم موفق شود. ایده خوب بسیار بسیار زیاد وجود دارد اما اجرای خوب ایده‌ها بسیار کم اتفاق می‌افتد. اگر دائم به ناب بودن ایده فکر می‌کنید و حتی به داشتن یک ایده خوب راضی نیستید و دنبال یک ایده پیچیده عجیب هستید؛ از همین لحظه دست از این روند بردارید، لزوما نیاز به ایده‌ای که به فکر هیچکس خطور نکند، نیست. یک ایده خوب در کنار عملکرد فوق‌العاده یک کسب‌وکار فوق‌العاده را ایجاد می‌کند. بیشتر به فکر چگونگی انجام ایده باشید.

 

(دو) سادگی یک اصل است، خلاقیت یک ابزار

عبارتی وجود دارد که در بین کسانی که در زمینه تبلیغات، بازاریابی و کپی‌رایتینگ فعالیت می‌کنند رایج است؛ تله خلاقیت. اما این عبارت برای تمام زمینه‌های کسب‌وکار قابل بسط و استفاده است. انسان‌های زیادی در زمینه‌های مختلف کسب‌وکار، به ویژه در فعالیت‌های نوآورانه و استارتاپ ها به شدت در تله خلاقیت می‌افتند. بهتر است این عبارت را با یک مثال شفاف کنیم. فرض کنید شما با یک شیر آب درگیر هستید که بسته نمی‌شود و آب در حال به هدر رفتن است. هدف شما این است که شیر آب را ببندید و جلوی هدر رفتن آب را بگیرید. در کنار شما یک ابزار بسیار پیشرفته که شبیه آچارفرانسه است وجود دارد. یک آچار با صفحه نمایش و دکمه‌ها فراوان که به صورت الکتریکی عمل می‌کند و توانایی عملکردهای فراوان و پیچیده‌ای را دارد. اگر درگیر این ابزار شوید مسلما زمان زیادی را با آن درگیر خواهید شد تا از شیوه عملکرد آن آگاهی یابید و یا حتی توانایی‌های آن، شما را مجذوب خواهد کرد تا بیشتر با آن آشنا شوید و به همین دلیل زمان بیشتری را صرف آن خواهید کرد. مسلماً کار با این وسیله جدید که تا به حال ندیده‌اید جذاب است. اما یک چیز را فراموش کرده‌اید. در تمام این مدت آب همچنان هدر می‌رود. تمام هدف شما این بود که آب هدر نرود و با صرف زمان بسیار کم‌تری تنها با یک آچارفرانسه عادی می‌توانستید شیر را درست کنید و یا حتی بدون هیچ ابزاری فلکه آب را ببندید. به طور قطع آب کمتری هدر می‌رفت و زودتر به هدف می‌رسیدید.

در فضای کسب‌وکار نیز موضوع همین گونه است. شما در کسب‌وکار خود با هدف‌های کوتاه مدت و بلند مدت بسیار فراوانی مواجه خواهید شد. اگر می‌توانید با راه‌ حل‌های ساده، شفاف و گویا به هدف دست پیدا کنید هیچ نیازی به خلاقیت نیست. این جمله به معنای مفید نبودن خلاقیت نیست. بلکه بدین معناست که خلاقیت یک ابزار است که در زمان و مکان مناسب می‌تواند بسیار مفید باشد اما به دلیل جذابیت و کششی که در افراد ایجاد می‌کند ممکن است شما را از هدف دور کند. یادتان باشد که قرار است به هدف مورد نظرتان دست پیدا کنید و خلاقیت تنها یک وسیله برای دست‌یابی به آن است که ممکن است گاهی مفید و گاهی مضر باشد. در هر صورت مهم این است که به هدف با صرف زمان و انرژی کمتری دست پیدا کنید. پس هر بار که درگیر خلاقیت می‌شوید این عبارت را به یادآورید: سادگی یک اصل است، خلاقیت یک ابزار.

 

(سه) طرح کسب و کار

اگر بخواهیم یک تعریف جامع و در عین حال مختصر از طرح کسب و کار ارائه دهیم، باید بیان کنیم که طرح کسب و کار، یک نوشته رسمی است که اهداف کسب‌ و کار را تعیین، دلایل امکان تحقق اهداف را ذکر و برنامه‌هایی که برای رسیدن به اهداف دنبال می‌شوند را ارائه می‌کند. همچنین ممکن است شامل اطلاعاتی درباره پیشینه سازمان و تیم مجری طرح باشد. بسیاری از کارآفرینان و تیم‌های کاری در حین طراحی مدل کسب و کار خود و حتی اجرای آن بیش از هر چیز و در حقیقت بیش از حد نیاز درگیر مباحث تکنیکی و با زبانی کلی‌تر درگیر ویژگی‌های سیر تولید کالا و محتوای خود می‌شوند. این موضوع به ویژه در فعالان عرصه فناوری اطلاعات و کسب و کار فضاهای مجازی، به چشم می‌خورد. درگیری این افراد به موضوعات تکنیکال آن‌قدر شدید است که سایر موضوعات در طرح کسب و کار را زیر سایه خود قرار داده و سبب می‌شود به آن‌ها توجه بسیار کمی شود. این امر علاوه بر اینکه باعث ایجاد نقصان و کاستی‌هایی در اجرای کسب و کار می‌گردد؛ تبعات دیگری نیز در پی دارد.

بسیاری  از کارآفرینان و تیم‌های کاری که فعالیت‌های نوآورانه را آغاز می‌نمایند به علت کمبود مالی، نیاز به پشتوانه اقتصادی و جذب سرمایه‌گذار دارند. از طرفی، یکی از کارکردهای طرح کسب‌ و کار این است که قضاوت در مورد سرمایه‌گذاری یا عدم سرمایه‌گذاری بر روی یک طرح را برای سرمایه‌گذاران یا وام‌دهنگان طرح تسهیل می‌کند. مشکل دقیقا در همین نقطه ایجاد می‌شود. تیم ‌های کاری در طراحی مدل کسب و کار خود بیش از حد تمرکز خود را به روی مباحث تکنیکال می‌گذراند و بسیار کمتر از آنچه نیاز است توجه دقیق به بازار کسب و کار خود می‌نمایند. در حالی که برای یک سرمایه‌گذار بیش از هرچیز بازار کسب و کار، تحلیل و شناخت آن اهمیت دارد. هرچند که این میزان اهمیت به بازار کسب و کار مورد نظر، شناخت و ارزیابی آن برای خود کارآفرینان و تیم‌های کاری نیز واجب است. به همین سبب سرمایه‌گذاران با بررسی طرح‌های کسب و کار، اغلب به این نتیجه می‌رسند که تیم‌کاری ارائه دهنده طرح کسب و کار، شناخت کافی از بازار مورد هدف و فعالیت در آن ندارد و نمی‌توان ریسک مناسبی بر روی موفقیت آن‌ در بازار مورد نظر کرد. البته حتی اگر تیم‌کاری نیازی به جذب سرمایه‌گذار نداشته باشد، باز هم برای موفقیت در کسب و کار نوآورانه خود، نیازمند است که شناختی هرچه دقیق‌تر از بازار مورد هدف خود و ویژگی‌های آن داشته باشد. به زبانی ساده بیشتر افراد مشغول به فعالیت در استارتاپ ها در مواجه و برخورد با کسب و کار نوآورانه تنها درگیر قسمت نوآوری می‌گردند؛ و فراموش می‌کنند که در هر صورت مشغول به یک کسب و کار هستند نه صرفا یک نوآوری.

در طراحی مدل کسب و کار خود و اجرای آن، بیش از حد در مباحث تکنیکال و یا هر مبحث دیگری غرق نشوید؛ گاهی نیاز است که کمی از طرح فاصله بگیرید و با نگاه کلی به تمام ابعاد آن نگاه بیاندازید و بررسی کنید که تمامی ابعاد، در حد نیاز، مورد بررسی و  ریزنگری شما واقع شده باشند. چنین نگاه جامع و کلی در کنار ریزبینی در هریک از بخش‌های سازنده طرح کسب و کار، سبب می‌شود به نیازهای لازم برای رسیدن به هدفِ تعیین شده، آگاه باشید و تخصص‌های مورد نیاز و اولیت آن‌ها را به خوبی تشخیص دهید. بخش عمده‌ای از بسیاری از  تیم‌های کاری موفق را تخصص‌هایی تشکیل می‌دهند که در نگاه ابتدایی و اولیه قابل حدس و پیش‌بینی نیست. در بسیاری از فعالیت‌ها ممکن است بیش از تولید کننده به بازاریاب نیاز باشد یا به تیم پشتیبانی و یا طراح.

 

(چهار) ناچارید یاد بگیرید

افرادی که مشغول فعالیت در استارتاپ ها هستند به طور مسلم با موضوعاتی نوآورانه و علومی به روز مواجه خواهند شد که اطلاع و آگاهی کافی و چندانی نسبت به آن‌ها ندارند. به‌ ویژه در کشور ما که چنین فعالیت‌هایی به تازگی پا به عرصه ظهور گذاشته است و هنوز مسائل بسیار زیادی مورد بررسی و مطالعه قرار نگرفته است. حتی برخی از این چالش‌ها و موضوعات در سطح  جهانی نیز هنوز به طور کامل به شفافیت دست نیافته‌اند. از طرف دیگر جوانان وارد شده به این حوزه و فعال در استارتاپ‌ها خیلی از اوقات به شدت درگیر نبوغ خود می‌شوند و به آن اتکا می‌کنند و آن قدر به این نبوغ پر و بال می‌دهند که نه تنها دچار اعتماد به نفس کاذب در این زمینه می‌گردند بلکه نسبت به یادگیری، به طور ناخودآگاه گارد پیدا می‌کنند. اگر شما هم یک استارتاپی هستید و مشغول به فعالیتی نوآورانه، چه بخواهید چه نخواهید؛ ناچارید یاد بگیرید. هرچقدر که نبوغ داشته باشید. در این عصر و با این سرعت پیشرفت علم، نبوغ شما در تمام زمینه ها جوابگو نیست؛ و البته بهتر است بگویم؛ نبوغ شما به تنهایی در هیچ زمینه‌ای در این عصر، کافی نیست. سرعت بیش از حد رشد علم از یک سو و پارامترهای گنگ و مجهول از سوی دیگر، تایید کننده این موضوع است. بار دیگر تکرار می‌کنم. ناچارید یاد بگیرید.

اما متاسفانه، در کشور ما ار آنجا که به تازگی استارتاپ ها ظهور و رشد پیدا کرده‌اند؛ منابع آموزشی در مورد فعالیت‌های مرتبط با آن‌ها نیز هنوز در دوران ابتدایی خود به سر می‌برند؛ اما خوشبختانه در این راستا فعالیت‌هایی در حال شکل گرفتن و انجام است. به عنوان مثال شتاب‌دهنده آواتک، در وبلاگ خود در دو یادداشت با عنوان «۱۳ کتاب استارتاپی که هر کارآفرینی باید بخواند» به معرفی کتاب‌هایی پرداخته است که مطالعه آن‌ها برای کارآفرینان و افراد مشغول در استارتاپ‌ها نیاز است و طی یک فراخوان از علاقه‌مندان دعوت به عمل آورده است که برخی از این منابع که هنوز ترجمه نشده‌اند، به زبان فارسی ترجمه شوند.

همچنین انشاراتی مانند انتشارات آریانا قلم نیز با انتشار و ترجمه کتب مرتبط، اقداماتی را در این راستا آغاز کرده‌اند؛ اما قطعا، منابع مکتوب تنها منابع یاری دهنده در این زمینه نیستند. یکی از مفیدترین و پربازده‌ترین منابع در یادگیری، استفاده از افرادی است که در زمینه استارتاپ ها و فعالیت‌های نوآورانه دارای علم و تجربه هستند. در همین زمینه یک وب‌یاد (دوره آموزشی) با عنوان «رهبری اثربخش تیم‌های کاری» توسط شاهین طبری ارائه شده است که در آن می‌توانید از تجارب یک فرد موفق در این زمینه بهره‌مند شوید.

با تمام این تفاسیر هر اندازه که مطالعه کنید، ارتباط برقرار کنید و مشاوره شوید، باز هم، ناچارید یاد بگیرید.

 

 

نظرات0